فرم ارزيابي بهداشت محيط مدارس

 بهداشت مدارس

School Health

 مقدمه

            كشور ايران با جمعيت دانش آموزي 18 ميليون نفر، يكي از جوانترين جوامع معاصر مي‌باشد و لذا در جامعه اي با اين ساختار جمعيتي، بهداشت آموزش دو موضوع مهم پيش روي برنامه ريزان و سياستگذاران خواهد بود. از سويي كودكان، سرمايه هاي اصلي كشور هستند و پرورش آن ها از هدف هاي اصلي برنامه هاي توسعه اجتماعي، اقتصادي مي‌باشد. براي دستيابي به اهداف توسعه بايد تامين بالاترين سطح سلامت جسمي، رواني، اجتماعي ومعنوي كودكان به عنوان ضرورت و اولويت برنامه هاي توسعه اي مورد توجه قرار گيرد. بعد از خانواده، مدرسه مهمترين نقش را در سلامت كودك دارد. دانش آموز در مدرسه علاوه بر يادگيري مهارت خواندن و نوشتن دانش ها، نگرش ها و رفتارهاي جديد را مي‌آموزد اين رفتارها علاوه بر تاثير بر سلامت فردي، نقش تعيين كننده در سلامت خانواده و جامعه دارد. براي توسعه سلامت دانش آموزان و كاركنان مدرسه، خانواده ها و افراد جامعه مدرسه جايگاه ويژه اي است. كودك ساعات زيادي را در مدرسه بسر مي‌برد، در آنجا رشد مي‌يابد و تكامل پيدا مي‌كند. بنابراين آشنا ساختن كاركنان رده هاي مختلف بهداشتي با بهداشت مدارس امري ضروري است. تا ضمن كسب توانايي لازم براي اجراي مطلوب برنامه هاي بهداشت مدارس، قادر باشند با انجام وظايف خود در جنبه آموزش معلمين و خانواده ها در باره موضوعات بهداشتي مدارس و دانش آموزان، رسالت خويش را در تحقق اهداف بهداشتي محقق سازند. اين بخش به گونه اي تدوين شده است كه فراگير پس از مطالعه با برخي مفاهيم و اصول كلي بهداشت مدارس آشنا شده و قادر به ارائه آن ها به گروه هدف باشد.

1 ـ سير تاريخي بهداشت مدارس در كشورهاي مختلف و ايران

الف ـ تاريخچه بهداشت مدارس در كشورهاي مختلف

 

توجه به اهميت و پرورش بهداشت مدارس در كشورهاي مختلف جهان همزمان نبوده است و از نظر تاريخي كيفيت عمل و برنامه ريزي و فعاليت هاي بهداشت مدارس در كشورهاي مختلف متفاوت مي‌باشد. شايد اولين اقدام در زمينه بهداشت مدارس مربوط به كشور فرانسه باشد، اين كشور همراه طرح آموزش علمي خود در سال 1793 ميلادي ماده اي را در رابطه با بهداشت مدارس و انتخاب يك نفر پزشك به عنوان مسئول بهداشت مدارس به تصويب رساند

            در ايالات متحده آمريكا ويليام الكوت  (Alcott) اولين اقدام در زمينه بهداشت مدرسه را در سال 1837 و در باره نحوه ساختمان و محيط مدرسه نمود

            در كشور هلند بهداري آموزشگاه ها در سال 1868 با استخدام دو نفر پزشك پايه گذاري شد، و سپس در سال 1942 اولين قانون مربوط به بهداشت مدارس به تصويب رسيد.

            در انگلستان آغاز كار بهداشت مدارس از سال 1907 و تحت نظارت ادارات آموزش محلي درآمد، در سال 1919 رياست پزشكان وزرات بهداري با حفظ  سمت به رياست بهداشت مدارس نيز مصوب شد و در بيشتر مدارس محل خاصي هم براي كادر بهداشتي در نظر گرفته شد (3).

ب ـ تاريخچه بهداشت مدارس و تحولات سازماني آن در ايران

            در سال 1290 شمسي مدارس جديد در ايران تاسيس گرديد در سال 1293 هياتي از پزشكان ايراني و اروپايي مقيم تهران تشكيلاتي به نام مجلس حفظ‌الصحه براي مراقبت بهداشت عمومي بوجود آوردند. در اواخر همين سال دكتر علي اكبر خان (اعتمادالسلطنه) به سمت مفتش صحي مدارس منصوب شد.

            در سال 1314 سازماني بنام "صحيه مدارس" در وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه آنزمان بوجود آمد. اين اداره در سال 1318 ضميمه دانشكده پزشكي تهران گرديد. آيين نامه بهداري مدارس در سال 1315 در دو فصل و بيست و يك ماده تصويب گرديد. در سال 1320 دو باره به عنوان دفتر كل بهداري آموزشگاه ها به تشكيلات وزارت معارف پيوست و پس از آن به اداره كل بهداري آموزشگاه ها تغيير نام داد.

            در سال 1326 صحيه مدارس، مجددا ضميمه وزارت فرهنگ شد. در سال 1348 سازمان اداره بهداري آموزشگاه هاي كل كشور به اداره كل بهداري آموزشگاه هاي كشور تغيير نام يافت و در سال 1350 به منظور تربيت نيروي انساني براي اولين بار دوره دو ساله آموزش مراقبين بهداشت برقرار گرديد. در اسفند ماه سال 1375 اداره كل بهداري آموزشگاه ها با تغيير نام به اداره كل بهداشت مدارس، از وزارت آموزش و پرورش جدا و ضميمه وزارت بهداري شد. پس از مدتي اين اداره كل منحل و بهداشت مدارس بخشي از فعاليت هاي اداره كل بهداشت خانواده را تشكيل داد. در سال 1373 بعد از انتقال مراقبين بهداشت به آموزش و پرورش، بهداشت مدارس از اداره كل بهداشت خانواده منتزع گرديد و به صورت اداره مستقل در وزارت بهداشت و درمان فعاليت نمود. در سال 1379 با تصميم معاون بهداشتي وقت بهداشت مدارس ضميمه دفتر بهداشت دهان و دندان گرديد. در حال حاضر با تصويب ساختار تشكيلاتي جديد وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي وظيفه بهداشت مدارس قانونا به عهده دفتر سلامت جوانان و مدارس مي‌باشد.

2 ـ اهميت، اهداف و راهبردهاي اساسي بهداشت مدارس

1ـ2ـ اهميت بهداشت مدارس

مدرسه به عنوان يك ساختار اجتماعي، براي آموزش، محيطي را فراهم مي‌نمايد كه كودك در آن سال هاي حساس زندگي خود را سپري مي‌كند. هنگامي كه كودك، دبستان را آغاز مي‌كند شش سال از عمرش گذشته است و از محيط خانه به واحد اجتماعي مدرسه وارد و با محيط و با خطرات تهديد كننده سلامتي، تماس بيشتري پيدا مي‌كند. كودك در مدرسه، فردي از افراد جامعه كوچك مدرسه است، به علاوه عضوي از اعضاء يك خانواده نيز مي‌باشد كه مجموع آن ها جامعه واجتماع را تشكيل مي‌دهد لذا با ارائه خدمات در مدارس خدمات بهداشتي به جامعه نيز گسترش مي‌يابد. بهداشت مدارس در سياست بهداشتي و راهبرد كلي سرمايه گذاري هاي بهداشتي درماني كشور و مجموعه برنامه هاي توسعه و رفاه اجتماعي جايگاه و اهميت ويژه دارد زيرا:

·        مدرسه بعد از خانواده مهمترين نقش را در سلامت كودك دارد. دانش آموز در مدرسه علاوه بر يادگيري مهارت خواندن و نوشتن، اطلاعات، نگرش ها و رفتارهاي جديد را مي‌آموزد.

·        بيش از 18 ميليون دانش آموز در 9700 آموزشگاه سراسر كشور در كنار900000 معلم به تحصيل اشتغال دارند، به علاوه نزديك به دو سوم از مدارس به ويژه مدارس ابتدايي در نقاط روستايي كشور استقرار دارند. كثرت جمعيت دانش آموزان و وضعيت پراكندگي و استقرار مدارس بيانگر اهميت بهداشت مدارس مي‌باشد.

·        علي رغم تلاش ها و موفقيت هاي سال هاي اخير، هنوز تعدادي از مدارس كشور فاقد امكانات و تسهيلات بهداشتي مي‌باشند و فضاهاي آموزشي از استانداردهاي لازم برخوردار نمي‌باشند همچنين هنوز بيماري هاي واگيردار، بيماري هاي مختلف چشم، دهان و دندان، اختلالات شنوايي، قلبي و عروقي، بيماري هاي انگلي، كمبودهاي تغذيه اي و بالاخره اختلالات رفتاري، سلامت دانش آموزان را تهديد مي‌كند و موجب مشكلاتي در فراگيري و افت تحصيلي آن ها مي‌شود و اين در حاليست كه شناخت به موقع و رفع مشكلات دانش آموزان، اقدامي موثر و سنجيده در بهبود سلامت و پيشرفت آموزش آنها خواهد بود.

اگر در هر يك از مراحل اوليه زندگي نيازهاي رواني، اجتماعي، فيزيولوژيك و يا آموزشي دانش آموزان به موقع تامين نشود در دوره هاي بعدي زندگي جبران عوارض ايجاد شده امكان پذير نيست و يا به دشواري جبران مي‌شود براي رشد و توسعه يك نسل و بهبود و تكامل نسل بعد، راهكار اصولي آنست كه براي بهداشت مدارس سرمايه گذاري شود.

·        قريب يك سوم جمعيت كشور در زمان معين در مكان هاي مشخص با آمادگي كامل جهت يادگيري حضور مي‌يابند كه اين امر علاوه بر سهولت دسترسي به گروه هاي هدف، دستيابي به اهداف بهداشتي را سهل تر مي‌سازد.

·        برخورداري دانش آموزان (در بعد فردي و اجتماعي) از امكانات بهداشتي و مراقبتي مناسب اثرات مطلوب بسيار دارد، از جمله نيروي درك و دريافتي آن ها را به حداكثر مي‌رساند و با جلوگيري از افت ناموجه تحصيلي و در نتيجه از اتلاف سرمايه هاي وسيع مي‌كاهد.

2ـ2ـ تعريف و اهداف بهداشت مدارس

تعريف بهداشت مدارس

طبق تعريف سازمان جهاني بهداشت، بهداشت مدارس عبارتست از مجموعه اقداماتي كه به منظور تشخيص، تامين و ارتقاء سلامت جسمي، رواني، اجتماعي و معنوي دانش آموزان و آندسته از كاركناني كه به نحوي در ارتباط با دانش آموزان قرار دارند به اجرا در مي‌آيد .منظور از دانش آموز، كليه افرادي است كه در مقاطع و پايه هاي تحصيلي مختلف از پيش دبستاني تا پيش دانشگاهي در آموزشگاه هاي كشور به تحصيل اشتغال دارند.

 

هدف كلي

هدف كلي بهداشت مدارس عبارتست از تشخيص، تامين و ارتقاء سلامت جسمي، رواني و اجتماعي و معنوي دانش آموزان و كاركنان مدارس.

 

اهداف اختصاصي

بهداشت مدارس ضمن فعاليت براي تحقق اهداف بهداشت عمومي، براي دستيابي به اهداف اختصاصي زير تلاش مي‌كند:

·        ارتقاء سطح آگاهي، نگرش و رفتارهاي بهداشتي دانش آموزان

·        ارتقاء سطح آگاهي، نگرش و عملكرد بهداشتي كاركنان مدارس و والدين دانش آموزان

·        ايجاد ميل به سلامت در كودكان و نوجوانان دانش آموز

·        آموزش، تمرين مهارت هاي سالم زيستن به نحوي كه طبيعت ثانوي آن ها شود.

·        بهبود وضعيت ايمني و بهداشت محيط مدارس

 

8 ـ ايمني و بهداشت محيط مدارس

كنترل محيط، بهسازي آن و ايجاد شرايط مناسب در محيط مهمترين عاملي است كه سلامت دانش آموزان را تضمين مي‌كند. ايجاد محيط بهداشتي مناسب و آموزش استفاده صحيح و نگهداري از فضاها و تسهيلات در اختيار دو اصل اساسي در حفظ  و بهبود محيط بهداشتي مدارس هستند. تعيين معيارهاي ساخت و ساز و مديريت بهره برداري و بهسازي مي‌تواند مشكلات موجود را مرتفع سازد. براساس گزارش منتشره از سوي دفتر بهداشت مدارس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، در سال تحصيلي 78ـ1377 از كل 05/107 مدرسه موجود در كشور كه تحت پوشش خدمات بهداشت مدارس قرار گرفته اند نشان مي‌دهد كه:

 

·        81/77 درصد از مدارس بازديد شده از آب آشاميدني سالم برخوردار بوده اند كه شهرستان سبزوار با 6/45 درصد كمترين و گناباد 8/97 درصد بيشترين درصد مدارس داراي آب آشاميدني سالم را داشتند.

·        6/66 درصد از مدارس بازديد شده كشور داراي سيستم دفع بهداشتي فاضلاب بودند كه كمترين ميزان مربوط به سبزوار (1/22 درصد) و سمنان با 3/99 درصد بهترين وضعيت را دارد.

·        از كل 252140 مستراح بازديد شده، 2/27 درصد نيازمند بهسازي بودند.

·        5/4 درصد از كل مدارس بازديد شده داراي بوفه بهداشتي بودند.

چنانكه ملاحظه مي‌شود بسياري از مدارس به علت قديمي بودن و يا استيجاري بودن اغلب با ساختمان هاي غيربهداشتي مشكلات فراواني را بوجود مي‌آورند كه نداشتن معيارهاي مشخص براي امكانات و تسهيلات بهداشتي و فضاها و تجهيزات بر اين مشكلات مي‌افزود. از سال 1377 با تشكيل كميته هاي هماهنگي بهداشت محيط و مواد غذايي مدرسه كه با مشاركت ادارات و بخش هاي ذيربط از وزارت بهداشت و آموزش و پرورش كه در دفتر بهداشت مدارس شكل گرفت تحولي، در روند رويكرد بهداشت محيط رخ داد.

آيين نامه بهداشت محيط مدرسه مشتمل بر 33 ماده و 11 تبصره پس از تدوين مورد بازبيني قرار گرفت و پس از بررسي نهايي توسط كارشناسان بهداشت محيط و بهداشت مدارس كشور براي امضاء وزراي وقت دو وزارتخانه ارائه گرديد كه به علت تعهدات مالي براي اجرا، آيين نامه مسكوت ماند هرچند اين آيين نامه براي اجرا ابلاغ نشده است ولي به لحاظ  پشتوانه علمي و تجربي آيين نامه و تلاش گروه هاي مختلف تخصصي به عنوان معيارهاي بهداشت محيط به برخي از مواد آن اشاره مي‌كنيم:

برخي معيارهاي بهداشت محيط مدارس

ماده 1

محلي كه براي احداث مدرسه در نظر گرفته مي‌شود: بايد ضمن نزديك بودن به مسير وسايط نقليه عمومي (از كارخانه ها، خطوط راه آهن، بزرگراه ها، بيمارستان ها، خطوط برق فشار قوي، فرودگاه، گورستان، كشتارگاه، دامداري، مرغداري، باغ خانه، محل انباشتن زباله و كود، مراكز پر سر و صدا و پر رفت و آمد و مراكزي كه به نحوي ممكن است ايجاد مزاحمت، دود، گرد و غبار و سر و صدا نمايد) دور باشد. مدرسه بايد حداقل 500 متر با مراكز و محل هاي مذكور و مزاحم فاصله داشته باشد.

 

ماده 3

لازم است نقشه ساختماني مدارس از نظر معيارهاي بهداشتي براساس استانداردهاي موجود در آيين نامه طراحي فضاها مربوط به سازمان نوسازي مدارس و واحد بهداشت محيط و حرفه اي در مقاطع مختلف در نظر گرفته شود.

 

مواد 4 تا 7

 معيارهاي ديوار كلاس ها، كف كلاس ها، سقف كلاس ها ومحل نصب تابلو را مشخص مي‌كند.

 

ماده 8

براي هر دانش آموز در كلاس حداقل بايد 3/1 متر مربع سطح در نظر گرفته شود. بطور كلي فضاي لازم براي هر دانش آموز بايد حداقل 90/3 متر مكعب باشد و حداقل ارتفاع اطاق ها از سه متر كمتر نباشد. حداكثر ابعاد قابل قبول براي هر كلاس درس 8 متر طول و 7 متر عرض مي‌باشد.

 

مواد 9 تا 15

حاوي معيارهاي مربوط به ضوابط ارگونومي، پله ها، پنجره ها و بالكن مي‌باشد.

 

ماده 16

در مدارس شبانه روزي، مساحت اطاق خواب بايد مطابق استانداردهاي طراحي فضاها و بهداشت محيط و حرفه اي براي هر اطاق خواب حدود 30 متر مربع با 4 تخت دو طبقه به ظرفيت 8 نفر باشد و به ازاء هر نفر اضافي 75/3 متر مربع در نظر گرفته شود.

ماده 19

نحوه دفع فاضلاب ها بايستي براساس استانداردهاي موجود از نظر بهداشتي طراحي و اجرا شود:

تبصره 1

تعداد توالت ها در هر مدرسه به ازاء هر 45 نفر حداقل يك چشمه توالت و به ازاء هر 60 نفر يك دستشويي منظور شود. بطور خلاصه با توجه به مشكلات، شرايط، وضعيت بهداشت محيط مدارس، مدرسه مي‌تواند اقدامات زير را جهت بهبود بهداشت محيط و ايمني مدارس انجام دهد:

1) شيوه نگهداري از ساختمان و تاسيسات بهداشتي را به دانش آموزان بياموزد.

2) دانش آموزان را به حفظ  و نگهداري و استفاده بهينه از امكانات، ترغيب كند.

3) شيوه استفاده صحيح از امكانات را بطور عملي بياموزد.

4) حتي‌الامكان براي بهسازي و تعميرات از مشاركت دانش آموزان و والدين آنها بهره ببرد.

5) برنامه ريزي براي استفاده از امكانات با مشاركت دانش آموزان.

6) سازماندهي و استفاده از توان دانش آموزان در كنترل بهداشت محيط مدرسه.

7) اقدام به موقع براي تعمير و مرمت امكانات نيازمند.

8) زيباسازي ديوارها و ساختمان مدرسه از جمله رنگ آميزي يا كاشتن درخت و گل در حياط مدرسه.

9) باز ديد و ثبت وضعيت قسمت هاي مختلف ساختمان.

10) بالا بردن سطح آگاهي هاي دانش آموزان در زمينه بهداشت محيط مدرسه.

9 ـ پيشگيري از حوادث دانش آموزان

حادثه، واقعه اي است برنامه ريزي نشده كه در اثر خطاي انسان يا وجود شرايط غيرايمن در محيط بوجود مي‌آيد.

اهميت حوادث در دانش آموزان

حوادث از سه بعد انساني، اجتماعي و اقتصادي داراي اهميت است بروز حادثه از جنبه انساني بدليل ايجاد درد و رنج و فرد بوجود آورنده حادثه به لحاظ  احساس گناه و تقصير آرامش روحي و آسايش جسمي خود را از دست مي‌دهند و از لحاظ  اقتصادي ضرر و زيان مالي براي درمان و جبران توان از دست داده متحمل مي‌شود. و در صورت شدت حادثه و مرگ يا معلوليت خانواده فرد و جامعه آزردگي هاي روحي و زيان هاي اقتصادي قابل ملاحظه را بايد تحمل كند. همچنين تحقيقات نشان مي‌دهد كه در سنين 5 تا 14 سالگي بعد از عفونت هاي تنفسي بيشترين علت بستري شدن در بيمارستان ها را حوادث دارد.

حوادث شايع در دانش آموزان از نظر محل وقوع مي‌توان به سه دسته تقسيم كرد

1) حوادث محيط مدرسه

طبق آمارهاي منتشره بيشترين حوادث اتفاق افتاده نزد كودكان دانش آموز آمريكايي در ارتباط با محيط مدرسه بوده است كه معمولا زمين بازي، صحنه بيشترين حوادث آموزشگاهي است.

ميزان بروز حوادث در محيط مدرسه به عواملي از جمله وجود ايمني در مدارس و چگونگي نظارت مسئولين مدرسه به بازي دانش آموزان و آموزش محافظت از سلامت خود و اجتناب از كارهاي خطرآفرين و ورزيدگي و آمادگي بدن بستگي دارد.

2) حوادث بين راه مدرسه

يكي از علل شايع حوادث براي دانش آموزان مربوط به وسايل نقليه موتوري و ناشي از رفت و آمد در جاده و خيابان به ويژه راه مدرسه است. اين حوادث گاهي به علت بي توجهي رانندگان و در برخي موارد نيز به علت بي توجهي دانش آموزان است و در بعضي مواقع نيز دانش آموز نوجوان سلامت سايرين را به خطر مي‌اندازند. بنحوي كه مخاطرات و حوادث ناشي از موتورسيكلت و دوچرخه در ميان دانش آموزان نسبتا زياد است.

آشنا ساختن كودكان و نوجوانان با نحوه صحيح عبور از خيابان، علائم و رعايت مقررات از اينگونه حوادث پيشگيري مي‌كند. آموزش مهارت جلوگيري از حوادث خيابان و جاده اي و پيشگيري از حوادث ناشي از رانندگي و وسايط نقليه و استفاده از كمربند ايمني و كلاه ايمني از وظايف مدرسه مي‌باشد والدين و مدرسه بايد ايمن ترين مسير رفت و آمد دانش آموز به مدرسه را بياموزد و خطرات احتمالي در اين مسير را آموزش دهد. لازم به ذكر است كه اين خطرها دانش آموزان روستايي را نيز تهديد مي‌نمايد آگاهي دادن و نظارت بر انتخاب و تردد اتومبيل هاي ويژه مدارس و اردوهاي دانش آموزي بروز حوادث را كاهش مي‌دهد.

3) حوادث در محيط خانه

طبق گزارش آماري دانشگاه هاي علوم پزشكي سراسر كشور و براساس تجزيه و تحليل اين اطلاعات در سال 1380، تعداد مصدومين حوادث خانگي 169139 نفر و ميزان مصدومين 4 در هزار نفر است كه از اين رقم تعداد1065 مورد فوت ناشي از حوادث خانگي وجود داشته است و مي‌توان گفت ميزان مرگ و مير حوادث خانگي 2 در يك صد هزار نفر و ميزان كشندگي آن 6/0 درصد است.

سه علت عمده حوادث خانگي به ترتيب اولويت عبارتند از

سوختگي به علت تماس با مايعات داغ (5/41 درصد)، بريدگي بر اثر تماس با اجسام تيز (5/30 درصد) و شكستگي به علت زمين خوردن 2/7 درصد بوده است.

وقوع مرگ و مير ناشي از حوادث خانگي در سنين كودكي و جواني موجب مي‌شود كه شاخص سال هاي از دست رفته زندگي رقم بالايي را به خود اختصاص دهد.

با آموزش دانش آموزان توسط والدين و برنامه هاي مدرسه جهت پيشگيري از بروز حوادث و سوانح سوختگي تعداد موارد اين قبيل از حوادث را به نحو بارز مي‌توان كاهش داد.

نقش و وظايف مدرسه در پيشگيري از حوادث

بطور كلي براي حفاظت از كودكان و نوجوانان در برابر حوادث مختلف، عوامل زير بايد مورد توجه و عمل قرار گيرد:

 

1) آموزش براي پيشگيري و حفاظت كودكان و نوجوانان

مدارس با بهره گيري از مشاركت سازمان ها، نهادها و مردم در زمينه تامين سلامت كودكان، پيشگيري و كنترل حوادث يكي از نهادهاي موثر به شمار مي‌آيند. مدارس با آموزش و پرورش با توجه به راههاي پيشگيري از حوادث براي ارتقاء بر بهداشت و سلامت مدارس و دانش آموزان بايد وارد عمل شوند. آموزش اصول ايمني و ارائه كمك هاي اوليه هنگام وقوع حادثه به دانش آموزان و والدين با روش هاي مناسب و با استفاده از ابزار گوناگون از وظايف اساسي مدرسه مي‌باشد.

2) ايجاد فرهنگ ايمني

آموزش براي ايجاد نگرش مطلوب و باور به انجام رفتارهاي مناسب براي پيشگيري از حوادث و انجام رفتارها از امور مهم در مدارس تلقي مي‌شود. ايجاد فرهنگ ايمني در خانه، مدرسه و جامعه بايد بوسيله آموزش هاي لازم پشتيباني شود.

 3) رعايت قوانين و مقررات ايمني

رعايت مقررات بهداشتي و ايمني در طراحي و احداث ساختمان ها، تهيه وسايل و تجهيزات ايمن و ايجاد محيط سالم همچنين گزينش افراد شايسته براي احراز تصدي مشاغلي (مثل رانندگي) كه با سلامت كودكان و نوجوانان مربوط است. رعايت استانداردها و نظارت بر استفاده و نگهداري تاسيسات و تجهيزات و فراهم آوردن كمك هاي اوليه امدادي در هنگام بروز حادثه از اصول اساسي پيشگيري حوادث و كاهش زيان هاي احتمالي است.

10 ـ خدمات بهداشتي درماني لازم در مدارس

يكي از وظايف اساسي مدارس، برنامه ريزي و انجام فعاليت هايي براي مراقبت بهداشتي دانش آموزان است. در اين راستا به منظور تعيين وضعيت سلامت دانش آموز اقداماتي صورت گرفته و از سلامت آنها محافظت مي‌گردد.

اهم فعاليت ها  

1) ارزيابي سلامت دانش آموزان و تشكيل پرونده بهداشتي براي دانش آموز : سنجش سلامت كودكان پيش از آغاز تحصيل با انجام معاينه صورت مي‌گيرد. اخيرا شناسنامه سلامت دانش آموز به عنوان سند ملي به تاييد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و وزارت آموزش و پرورش رسيده است. براساس مفاد شناسنامه مذكور كليه دانش آموزان پنج پايه ابتدايي، دانش آموزان پايه اول راهنمايي و دانش آموزان پايه هاي اول و سوم متوسطه در هر سال تحصيلي نياز به انجام غربالگري و مراقبت هاي مقدماتي خواهند داشت كه براي كشف تعدادي از اختلالات عمده و مهم سلامت كه آموزش و تحرك بدني ايشان نيز تاثير مي‌گذارند انجام مي‌گيرد شناسنامه سلامت دانش آموز براي گروه سني 6 تا 18 سال در مقاطع تحصيلي ابتدايي، راهنمايي و متوسط تهيه و تنظيم شده است. شامل موارد زير مي‌باشد:

·        مشخصات عمومي و سوابق پزشكي

·        ارزيابي مقدماتي دوره ابتدايي، راهنمايي و متوسطه

·        وضعيت ايمن سازي

·        نمودارهاي تغييرات قد به سن و وزن به قد دختران و پسران

·        آزمون هاي ورزشي مرتبط با سلامتي و سوالات مربوط به آزمون هاي مذكور

·        معاينات عمومي پزشكي

·        نتايج معاينات پزشك عمومي و متخصص براي پايه هاي تحصيلي (اول و سوم ابتدايي)

·        نتايج معاينات پزشك عمومي و متخصص براي پايه هاي تحصيلي اول راهنمايي و اول متوسطه

·        اختلالات  /  بيماري هاي تشخيص داده شده در طول سال هاي تحصيلي

·        پيگيري ارجاعات و توصيه ها

2) پيشگيري و كنترل بيماري ها، انجام واكسيناسيون : شناخت موارد بيماري و اجازه بازگشت و حضور مجدد در كلاس درس در زمان مناسب براي دانش آموزاني كه به بيماري هاي واگيردار مبتلا مي‌شوند. يكي از اقدامات اساسي براي پيشگيري از ابتلاء نوجوانان به دو بيماري ديفتري و كزاز انجام واكسيناسيون توام براي دانش آموزان اول دبيرستان (16ـ14 سال) مي‌باشد.

3) انجام معاينات بهداشتي متناوب : با هدف بيماريابي نسبت به تشخيص دانش آموزاني كه مبتلا به عوارض پنهان و يا بيماري هاي مزمن هستند.

4) مراقبت از كودكان نيازمند مراقبت هاي ويژه.

5) ارائه كمك هاي اوليه به دانش آموزان آسيب ديده : و اقدامات فوري براي رساندن كمك هاي اوليه به مصدوم يا مصدوم به پزشك.

11 ـ نقش و اهميت مشاركت دانش آموزان، اولياء آن ها و كاركنان مدارس در خدمات بهداشت مدارس

سياست هاي بهداشتي در مدرسه بايد علاوه بر پيشگيري از بيماري، بهداشت محيط و ايمني، بهداشت رواني و عاطفي را نيز منعكس كند.

 ·        اولين هدف ارائه خدمات بهداشتي پيشگيري از بيماري و رنج ناشي از آن ها است.

·        دومين هدف، كشف هرچه سريعتر مشكلات و اقدام در بر طرف كردن آنها است.

·        سومين هدف رسيدگي به مشكلات طولاني مدت است كه بايد طوري كنترل و مهار شوند كه وخيم تر نشوند. كاركنان بهداشتي به تنهايي نمي‌توانند اين اهداف را تامين نمايند. و دستيابي به اين اهداف فقط با همكاري مدرسه و جامعه برآورده مي‌شود.

 خدمات بهداشتي نوعي مشاركت است كه كاركنان بهداشتي، اعضاي مدرسه و جامعه را درگير مي‌كند و بر پايه پيشگيري از بيماري ها در سه سطح زير عمل مي‌كند :

 

1) مانع از وقوع بيماري ها مي‌شود (محيط، تغذيه، ايمن سازي، ايمني، توسعه مهارت هاي زندگي)

2) مشكلات را شناسايي كرده و سريعا وارد عمل مي‌شود (كنترل سلامتي و اقدامات مورد نياز آن، شناسايي كودكان با مشكلات احساسي و ذهني وكمك به آن ها، اقدام عملي سريع در موارد بيماري، كمك هاي اوليه)

3) مديريت مسايل بهداشتي كه با سادگي رفع نمي‌شوند : كاركنان بهداشتي بايد فعاليت هاي خود را با دقت برنامه ريزي كنند زيرا مهارت هاي آن ها مهم و وقت كمي دارند آن ها مي‌توانند دانش و مهارت هاي خود را به معلمان و والدين بچه ها در مدرسه منتقل سازند و ايشان پس از آن قادر خواهند بود در ارائه خدمات آن ها را ياري دهند.كارشناس بهداشت محل فردي مطلع و كليدي براي مدرسه و خانواده دانش آموزان است تمام افراد مدرسه خصوصا كودكان سهم بزرگي در تامين خدمات بهداشتي دارند و بچه ها اغلب بهترين افراد قابل دسترس براي كمك به ديگران هستند. بنابراين سازماندهي و ايجاد تشكل هاي ارتقاء دهنده بهداشت مدارس و سلامت دانش آموزان و جامعه با مشاركت دانش آموزان، كاركنان مدارس و خانواده ها تلاشي سنجيده در راستاي ارتقاء توسعه جامعه خواهد بود.

12 ـ شاخص هاي بهداشت مدارس

مهمترين ابزار پايش و نظارت بر پيشرفت و نتايج برنامه ها و از طرف ديگر يكي از اصلي ترين ابزار برنامه ريزي علمي اطلاعات و شاخص هاي آن برنامه است. قبل از پرداختن به شاخص هاي بهداشت مدارس توجه به نكات زير ضروري است:

 1) مدارس تحت پوشش داراي پرونده بهداشتي هستند و در طول سال توسط كارمند بهداشت بررسي مي‌شوند.

2) دانش آموز تحت پوشش خدمات بهداشت مدارس به مجموع دانش آموزاني گفته مي‌شود كه در مدارس تحت پوشش تحصيل مي‌كنند.

شاخص هاي عمده بهداشت مدارس كشور عبارتند از

 1) ميزان مدارس در پوشش بهداشت مدارس

2) ميزان دانش آموزان در پوشش خدمات بهداشت مدارس

3) ميزان دانش آموزاني كه معاينه شده اند.

4) ميزان بروز حادثه در دانش آموزان

5) ميزان دانش آموزان حادثه ديده بر حسب شدت حادثه.

6) تعداد دانش آموزان برخوردار از تسهيلات بهداشتي كافي در مدارس

13 ـ  كليات ارزشيابي و پژوهش در بهداشت مدارس

چندين تعريف براي ارزشيابي وجود دارد. اين تعاريف از نظر ميزان انتزاع با هم تفاوت دارند و غالبا منعكس كننده گرايش هاي اشخاص هستند كه آن ها را تدوين كرده اند.

در كلي ترين سطح ارزشيابي "سنجش شايستگــــي" تعريف شده است (پابهام 1975) تعريف گوياتـر از "بيباي 1967 " است. به نظر او ارزشيابي فرايند جمع آوري و تفسير نظامدار شواهدي است كه در نهايت به قضاوت ارزشي با چشمداشت به اقدامي معين بيانجامد.

تعريف ارزشيابي برنامه

ارزشيابي برنامه، به معني تحقيق پويا در مورد ويژگي ها و مزيت هاي برنامه است. هدف از ارزشيابي برنامه فراهم آوردن اطلاعات مربوط به اثر بخشي (Effectiveness) پروژه ها، كارآيي (Efficiency) و كيفيت مراقبت هاي بهداشتي است به كمك ارزشيابي مي‌توان ساختار، فعاليت ها و سازماندهي برنامه را تجزيه و تحليل كرد و محيط سياسي و اجتماعي حاكم بر آن را مورد بررسي قرار داد. همچنين با بهره گيري از ارزشيابي مي‌توان امكان دستيابي به اهداف و مقاصد و ميزان اهميت و هزينه بري آن ها را بررسي كرد (19).

تعريف پژوهش

پژوهش عبارتست از جمع آوري منظم داده ها، تجزيه و تحليل آن ها وتفسير نتايج به منظور دست يافتن به پاسخ يك سوال يا حل يك مشكل (20).

اگرچه ارزشيابي با پژوهش وجوه مشترك دارد اما با آن تفاوت دارد. در پژوهش محقق بدنبال كشف موضوع و مسئله يا مشكل و يا كشف قاعده و فرمول و يا اصولا معرفتي نو مي‌باشد. در صورتي كه ارزشيابي آگاهانه به منظور ارائه رهنمودهايي است كه منجربه تصميم و عمل و چشمداشت به اقدامي معين گردد.

پژوهش در حوزه هاي مختلف، اهداف متفاوتي دارد. منظور از تحقيق در بهداشت مدارس، تحقيق مراحل عملي و كاربردي در فرايندي است كه به خلق برنامه هاي موثر بهداشت مدارس منجر مي‌شود و در پژوهش مدارس بر پرسش هايي تاكيد دارد كه پاسخ آن ها مي‌تواند به عنوان راهنما براي افراد، گروه ها و مسئولين و نهادهاي درگير برنامه هاي بهداشت مدارس محسوب گردند. چنانچه قرار باشد پژوهش در بهداشت مدارس بتواند در هدايت اقدامات اجرايي و ايجاد برنامه هاي موثر بهداشت مدارس موفق باشد، بايد پرسش هاي مرتبط با هم به شرح زير هدف قرار گيرد :

 

1) كدام شاخص ها را مي‌توان در طراحي و اجرا و پايش برنامه هاي بهداشت مدارس بكار گرفت ؟

2) وضعيت سلامت كودكان در سن مدرسه و ماهيت مخاطرات سلامت پيش روي آنان چيست ؟

3) چگونه مي‌توان زير ساخت موجود را براي ايجاد و تداوم برنامه هاي بهداشت مدارس ارزيابي كرد؟

وضعيت سلامت و برنامه هاي بهداشت نوجوانان.

4) كدام تحقيقات مي‌توانند اقدامات اجرايي را در زمينه بهداشت محيط مدارس، آموزش بهداشت، خدمات بهداشتي و نيز چگونگي ادغام اين اجزاء را بررسي نمايند؟

5) در باره هزينه اثربخشي برنامه هاي بهداشت مدارس و چگونگي مداخله هاي ويژه بهداشتي از طريق مدرسه براي ارتقاء سلامت و توسعه كودكان سنين مدرسه ؟

6) تحقيق در خصوص بسط ابتكارها و نوآوري ها، كه براي تدوين و اجراي برنامه هاي بهداشت مدارس و هدايت فعاليت هاي اجرايي بهداشت مدارس.

تحقيقات توصيفي، تحقيقات ارزشيابي و تحقيقات اجرايي مهمترين انواع تحقيقات هستند كه براي توسعه و پيشرفت مستمر برنامه هاي بهداشت مدارس بكار مي‌روند.

منابع

1) سازمان جهاني بهداشت، برنامه آموزش بهداشت مدارس ابتدايي با گرايش به جنبه هاي عملي آن، كتاب منبع معلم، بيماري ها، ترجمه: علي رمضانخاني، دكتر سيداحمد كماري زاده، چاپ اول، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي. تابستان 1376

 5) سازمان جهاني  بهداشت، كتاب منبع معلم ـ  بهداشت فردي، از مجموعه كتاب هاي، برنامه آموزش بهداشت مدارس ابتدايي با گرايش به جنبه هاي عملي آن، ترجمه علي رمضانخاني، تامارا وسكانيان، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، چاپ اول، تابستان 01376

 6) سازمان جهاني بهداشت، برنامه آموزشي مهارت هاي زندگي، ترجمه ربابه نوري قاسم آبادي، پروانه محمد خاني، سازمان بهزيستي كشور، مرداد 01377

 7) پروژه تدوين مهارت هاي بهداشتي براي زندگي، دفتر همكاري هاي علمي بين المللي آموزش و پرورش، پژوهشگر، دكترعلي رمضانخاني، سال 01378

 8) سازمان جهاني بهداشت، مدارس مروج بهداشت افق هايي جديد در بهداشت مدارس، ترجمه علي رمضانخاني. دانشگاه علوم پزشكي بابل، چاپ اول، بهار 01377

 9) نوري سيد محمد رضا بهداشت محيط  مدارس چاپ دوم پائيز 1373

 

 


آئين نامه بهداشت محيط مدارس

مقدمه :

ايمني و بهداشت محيط مدرسه كه در فصل چهارم آيين نامه اجرايي مدارس به آن توجه شده ، ازا صول اوليه بهداشت مدارس است. بدون شك يكي از مؤلفه هايي كه در آموزش و پرورش كودكان تأثير اجتناب ناپذير دارد محيط مادي و فيزيكي حاكم بر مدرسه است. محيط مدارس بايد به گونه اي باشد تا از هر لحاظ به نيازهاي جسمي ، رواني و اجتماعي دانش آموزان پاسخ دهد. در آموزش و پرورش نوين فضاي فيزيكي به عنوان يك عامل زنده و پويا در انجام فعاليتهاي آموزشي و تربيتي دانش آموزان تلقي مي گردد. چنانچه در مدرسه آب سالم ، سرويسهاي بهداشتي ، فضاي كافي ، تجهيزات و وسايل مناسب و استاندارد ، سيستم صحيح جمع آوري زباله و فاضلاب وجود نداشته باشد و به طور كلي آسايش محيطي فراهم نشود، به طور قطع تلاشهاي آموزشي و پرورشي معلمان و مربيان بازدهي مطلوب نخواهد داشت. در اين راستا اين آيين نامه جهت ايجاد هماهنگي و برخورداري مدارس از استانداردهاي موجود به منظور ايجاد فضاي فيزيكي مناسب براي تعليم و تربيت نسلي پويا تهيه گرديده است.

 آئين نامه بهداشت محيط مدارس

ماده 1: محلي كه براي احداث مدرسه بايد در نظر گرفته شود: بايد در فاصله و موقعيت مناسبي نسبت به مراكز جمعيتي و نواحي مسكوني و آموزشي ديده در مالكيت آموزش و پرورش و داخل محدوده شهري يا روستا قرار داشته، و امكان دسترسي به تأسيساتي مانند آب ، برق ، تلفن و گاز داشته باشد. و براساس مطالعات اقليمي منطقه در هنگام احداث ساختمان مدرسه ، رعايت نکات زير ضروری است : با توجه به تعيين جهت وزش باد ، زمين انتخابي نبايد در مسير و مجاورت عوامل آلودگي زا مانند كارخانجات صنعتي ، شيميايي ، محلهاي دفن زباله ، فاضلاب شهري ، دامداري ، مرغداري ، دباغ خانه ها ، كشتارگاهها ، كوره هاي آجرپزي ، محل انباشت كود و ساير مراكزي كه به نحوي ممكن است ايجاد دود ، بو و گرد و غبار نمايد قرار داشته باشد. بايد دقت شود تا محل احداث مدرسه در جوار بيمارستان، تيمارستان ، گورستان، زندان ، خطوط راه آهن، بزرگراهها ، فرودگاهها قرار نداشته و خارج از حريم كابلهاي فشار قوي برق (هوايي يا زميني) خطوط اصلي و فرعي گاز رساني ، پستهاي زميني فشار قوي ، پمپ بنزين ، محل عرضه و فروش كپسولهاي گاز ، انبارهاي مواد محترقه ، منفجره ، تركيبات شيميايي مانند: كاغذ ، لاستيك ، چوب ، الياف بافت و غيره بوده و در مسير حوزه هاي آبريز فرعي و اصلي رودخانه قرار نداشته باشد.
تبصره 1: در صورتيكه احداث مدرسه در نزديك محيطهاي ذكر شده در ماده 1 اجتناب ناپذير و اجباري باشد ، بايد حداقل 500 متر با مراكز فوق فاصله داشته باشد.
تبصره 2: در صورتی که ابتدا مدرسه احداث شده باشد ساير مراکز بايد فاصله مناسب (حداقل 500 متر) تا مدرسه را رعايت نمايند.
ماده 2:
معيار محاسبه مساحت زمين مورد نياز به منظور احداث مدرسه ، تعداد دانش آموزاني خواهد بود كه در آن مدرسه به تحصيل اشتغال خواهند داشت و متناسب با دوره هاي ابتدايي ، راهنمايي و متوسطه و بر اساس سرانه بنا و محوطه با اخذ نظرات معاونت تربيت بدني و تندرستي به لحاظ زمينهاي ورزشي مورد نياز و نيز فضاهاي بهداشتي به ازاء‌ هر دانش آموز طبق ضوابط و معيارهاي طراحي فضاهاي آموزشي و پرورشي سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس و استاندارد ملی 2086 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران خواهد بود.
تبصره 1 : براي احداث مدارس فني حرفه اي ، مدارس شبانه روزي و مدارس كار و دانش حسب مورد، علاوه بر زمين اشاره شده در ماده 2 اين آيين نامه بايد زمين كافي جهت احداث كارگاه ، آزمايشگاه اختصاصي ، فضاهاي ورزشي ، خوابگاه ، سالن غذاخوري ، آشپزخانه و انبار در نظر گرفته شود.
تبصره 2 : تعداد طبقات مدارس براي دوره هاي ابتدايي و راهنمايي حتي الامكان دو طبقه و در صورت ضرورت حداكثر سه طبقه و براي دبيرستانها و هنرستانهاي فني و حرفه اي و كار و دانش حداكثر چهار طبقه مجاز است.
تبصره 3 : ضوابط احداث خوابگاه ، سالن غذاخوري ، آشپزخانه ، انبار ، سردخانه ، بوفه ، حمام ، سرويسهاي بهداشتي و … بر اساس آئين نامه ماده 13 قانون مواد خوراکی ، آشاميدني ، آرايشي و بهداشتي و ضوابط و معيارهای طراحی فضاهای آموزشی و پرورشی سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس كشور رعايت گردد. تبصره 4: آئين کار مکان يابی و ساختمان ، تجهيزات و بهداشت بوفه مدارس می بايست با استاندارد 4072 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران مطابقت داشته باشد.
ماده 3:
لازم است نقشه هاي ساختماني مدارس و ساير فضاهاي مرتبط در مقاطع مختلف تحصيلی با معيارهاي بهداشتي بر اساس استانداردهاي موجود در ضوابط طراحي فضاها (مربوط به سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس كشور و بند 7 استاندارد ملی ايران شماره 2086 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران ) طراحی شود.
تبصره : هر گونه اصلاحات، تعويض محل و توسعه ساختمان مشمول ماده 3 اين آئين نامه خواهد بود.
ماده 4:
ديـوارهاي كلاسها بايد كاملاً خشك ، بدون درز ، صاف و حداقل تا ارتفاع كف پنجره ها از سنگ مناسب استفاده شده و بقيه سطح ديوار مطابق با جدول رنگ فضاهاي آموزش و جداول نازك كاري رنگ آميزي گردد. و تمهيدات لازم جهت جلوگيري از انتقال صوت به كلاس مجاور انجام شود.
ماده 5:
كف كلاسها ، راهروها و پله ها بايد مقاوم و مسطح و قابل شستشو بوده و لغزنده نباشد.
ماده 6:
سقف كلاسها بايد صاف ، بدون درز و شكاف و به رنگ روشن باشد.
ماده 7:
تابلو كلاس درس بايد در محلی مناسب كه نور كافي به آن ميرسد قرار داشته و در معرض ديد كامل دانش آموزان و به رنگ سبز مناسب و غير براق باشد تا از ايجاد خيرگي بر اثر بازتاب نور جلوگيري گردد. فاصله تابلو كلاس درس از اولين رديف دانش آموزان 20/2 متر كمتر نباشد.
ماده 8:
براي هر نفر دانش آموز در كلاس حداقل بايد 25/1 متر مربع سطح در نظر گرفته شود. حداكثر ابعاد قابل قبول براي كلاس درس 8 متر طول و 7 متر عرض مي باشد. ارتفاع سقف کلاس نبايد از 3 متر کمتر باشد.
ماده 9:
ضوابط ارگونومي (مناسبات فيزيكي بدن)براي دانش آموزان دوره هاي مختلف تحصيلي بايد بر اساس معيارها و ضوابط طراحي سازمان نوسازي مدارس و مركز سلامت محيط و كار و بند 6 استاندارد ملی ايران شماره 2086 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران ، در ساخت تجهيزات ، منطبق باشد.
ماده 10:
پله هاي مشرف به پرتگاه در مدارس بايد لغزنده نبوده و به نرده مناسب مجهز باشد.
ماده 11:
حداكثر ارتفاده پله در مدرسه 18 سانتيمتر و حداقل عرض آن 30 سانتي متر و طول آن حداقل 30/1 متر باشد.
ماده 12:
نقشه مدارس استثنايي، طبق ضوابط و استانداردهاي موجود براي معلولين بوده و كلاسها در طبقه همكف در نظر گرفته شود.
ماده 13:
در و پنجره هاي مشرف به فضاي خارج ، براي جلوگيري از ورود حشرات بايد به توري سيمی مناسب مجهز باشند. و پنجره هاي طبقات فوقاني مشرف به پرتگاه علاوه بر مورد فوق داراي نرده محافظ يا كتيبه ثابت باشد. (از جام شيشه بزرگ استفاده نشود.)
ماده 14:
كلاس دانش آموزان خردسال بايد در طبقات پايين تر ساختمان قرار گيرد.
ماده 15:
ايجاد هر گونه بالكن و تراس مرتبط با كلاس ممنوع است.
ماده 16:
سالن اجتماعات ، كارگاه ، آزمايشگاه ، مكانهاي ورزشي و اتاقهاي عمومي در نقشه ساختماني مدرسه طوري منظور شود ، كه مزاحمتي براي كلاسهاي درس بوجود نياورد.
ماده 17:
در مدارس شبانه روزي مساحت اتاق خواب بايد مطابق استانداردهاي طراحي فضاي سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس و مركز سلامت محيط و كار ، براي هر اتاق خواب حدود 40 متر مربع با 4 تخت دو طبقه به ظرفيت 8 نفر باشد (براي هر نفر 5 متر مربع سطح در نظر گرفته شود.) تبصره : حداكثر تعداد افراد در هر اتاق عمومي نبايستي بيش از 8 تخت باشد.
ماده 18:
كف آزمايشگاه و سطح ميزهاي آن بايد قابل شستشو و نسبت به حرارت و مواد شيميايي و غيره مقاوم باشد.
ماده 19:
آب مورد مصرف بايد با استاندارد ملی 1053 و 1011 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران مطابقت داشته باشد.
تبصره 1 : در روستاهايي كه آب لوله كشي دارند بايد مدرسه به شبكه آب روستا متصل شود.
تبصره 2 : در مـــــدارسي كه از آب لوله كشي برخوردار نيستند و يا با قطع آب شبكه مواجه مي باشند، لازم است با استفاده از منبع آب بهداشتي ، ذخيره آب مورد نياز شرب و ساير مصارف بهداشتي با رعايت ضوابط و براي هر دانش آموز حداقل 15 ليتر در روز تأمين گردد. ضمناً براي مدارس شبانه روزي حداقل ميزان آب مصرفي يكصد ليتر براي هر نفر در نظر گرفته شود.
تبصره 3 : آبخوري عمومي آموزشگاه بايد داراي شرايط زير باشد: الف - كف محوطه آبخوري قابل شستشو ودارای شيب كافي و مناسب به طرف مجراي فاضلاب باشد. ب - ديوار لبه آبخوري بايستي از جنس قابل شستشو (نظير كاشي) بوده و داراي شيب مناسب بطرف مجراي فاضلاب باشد. ج - ديوار اطراف آبخوري از جنس قابل شستشو (نظير كاشي ، سراميك ، سنگ و …) باشد. د - آبخوري عمومي دانش آموزان بايد با شيرهاي مناسب با آب سردكن مجهز گردد و حداقل براي هر كلاس 45 نفر يك شير آبخوري پيش بيني شود. ارتفاع شير آن متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي (100 - 75 سانتيمتر) از سطح زمين باشد. هـ – آبخوري بايد خارج از سرويسهاي بهداشتي و با رعايت شرايط بهداشتي و با فاصله حداقل 15 متر احداث گردد.
ماده 20:
تعداد توالتها در مدرسه به ازاء هر 40 نفر حداقل يك چشمه توالت و هر 60 نفر يك دستشويي در نظر گرفته شود.
تبصره 1 : مشخصات بهداشتي توالتها و دستشوئيها از نظر طراحي و اجرا مطابق با موارد مندرج در ماده 2 اين آيين نامه باشد.
 تبصره 2 : ارتفاع دستشوئيها متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي (75 - 60 سانتيمتر از سطح زمين) باشد.
 تبصره 3 : استفاده از صابون مايع در دستشوئيها ضروري بوده كه بهتر است توسط مخزن ثابت صابون مايع و لوله كشي روي دستشوئيها انجام شود.
ماده 21:
نحـــــوه دفع فاضلاب بايستي براساس استانداردهاي موجودازنظربهداشتي طراحي و اجرا شود.
تبصره 1 : مناطقي كه سيستم دفع فاضلاب (اگو) ندارند، دفع فاضلاب به چاههاي جاذب و يا سپتيك تانك طبق اصول بهداشتي انجام گرفته و طرح آن بايستي طبق ضوابط و معيارهای طراحی فضای آموزشی و پرورشی سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس كشور تهيه و اجراء ‌گردد.
تبصره 2 : حجم سپتيك تانك با چاه فاضلاب بر اساس طراحي پروژه از نظر معماري با توجه به ظرفيت مدرسه محاسبه و تعيين مي گردد. 
 ماده 22:
كلاسها بايد حتي الامكان طوري ساخته شوند كه از نور طبيعي استفاده نمايند، ترجيحاً پنجره ها در سمت چپ دانش آموزان تعبيه شود و سطح آنها حدود يك پنجم مساحت كلاس باشد.
تبصره 1 : در مورد كلاسهاي شبانه و يا كلاسهايي كه اجباراً از نور مصنوعي استفاده مي نمايند شدت روشنايي بايستي برابر 500 - 300 لوكس بوده و نحوه تابش طوري باشد كه ايجاد خيرگي در دانش آموزان ننمايد. ميزان نور راهروها بايستي برابر 150 – 100 لوكس و براي رختكن ، توالتها و دستشوئيها حداقل 100 - 50 لوكس در نظر گرفته شود.
تبصره 2 : شدت روشنايي براي كارگاههاي فني و حرفه اي در مدارس و آزمايشگاهها مطابق با معيارهای بهداشت کار موضوع ماده 8 قانون کار جمهوری اسلامی ايران رعايت شود.
ماده 23:
درجه حرارت مناسب جهت كلاسها بين 21 - 18 درجه سانتي گراد و رطوبت 60 – 50 درصد مي باشد.
تبصره : در مورد تأمين گرماي كلاسها بايد ضوابط زير رعايت شود: وسايل گرمايشي بخصوص بخاريهاي گازي مدارس بايد استاندارد بوده و گازهاي حاصل از سوخت دستگاههاي مولد حرارت به خارج از كلاس هدايت شود تا حداقل اكسيژن را براي سوخت كامل مصرف كند. خطر آتش سوزي وجود نداشته باشد و فضاي كلاس را بطور يكنواخت گرم نمايد. (نكات ايمني بطور كامل رعايت گردد)
ماده 24:
كليه مراكز آموزشي مشمول اين آيين نامه بايد مجهز به وسايل اعلام و اطفاء حريق بوده و از نظر طراحي بايستي پيش بيني هاي لازم جهت تأمين راههاي ورودي و خروجي اضطراري با توجه به ظرفيت مدرسه و تعداد طبقات به عمل آيد. اين راهها بايستي با علائم ويژه و با رنگ سبز مشخص گردد تا محل فرار اضطراري مشخص گردند.
تبصره 1: حداقل دو راه فرار براي مواقع اضطراري كه از هر نقطه داخل ساختمان قابل رؤيت باشد لازم است و بايستی امکان تخلطه ساکنين در کوتاهترين زمان ميسر گردد و اجزاء سازه ای مسيرهای فرار در مقابل حريق مقاوم باشد.
ماده 25:
كليه كلاسها ، راهروها ، قسمتهاي اداري ، خوابگاه ، ناهارخوري ، آشپزخانه ، توالت و دستشوئي ، محوطه ، سالن ورزشي ، كارگاه و آزمايشگاه بايد داراي زباله دان بهداشتي درب دار ، ضد زنگ با ظرفيت و تعداد مناسب باشند و روزانه تخليه و به موقع شستشو و تميز گردند.
ماده 26:
وجود هر گونه حوض و حوضچه در محوطه مدارس ممنوع است. 
ماده 27:
ديوارها و كف كارگاه و آزمايشگاه بايستي از جنس مقاوم و قابل شستشو (كاشي ، سراميك ، موزاييك و …) باشد و كف لغزنده نبوده و داراي شيب مناسب به طرف كف شوي باشد.
تبصره 1 : آزمايشگاه و كارگاه بايستي مجهز به دستشويي و صابون مايع باشد.
تبصره 2 : آزمايشگاه و كارگاه بايد داراي دستگاه تهويه متناسب با حجم سالن جهت تهويه هوا باشد.
تبصره 3 : دستورالعمل ايمني كار در آزمايشگاه و كارگاه مطابق با ماده 85 و تبصره 1 ماده 96 قانون کار جمهوری اسلامی ايران و دستورالعمل ايمنی کار در آزمايشگاه و کارگاه حسب مورد تهيه و در محل مناسب و قابل رؤيت نصب گردد.
ماده 28:
هر مدرسه بايستي داراي اتاق خدمات بهداشتي مجهز به تجهيزات كامل جهت انجام فعاليتهاي بهداشتي تغذيه اي (معاينات بهداشتي درماني دانش آموزان شامل بيماريابي ، بينــايي سنجي ، شنوايي سنجي و پايش رشد - آموزش بهداشت و تغذيه به كاركنان و دانش آموزان - كمك هاي اوليه در مواقع بروز حادثه و …) باشد.
ماده 29:
براي هر 15 مدرسه همجوار ، يك مدرسه كه مركزيت دارد بعنوان مدرسه پايگاه سلامت دانش آموز در نظر گرفته شود. در مدرسه پايگاه سلامت، فضايي به مساحت حداقل 30 متر مربع (شامل سه اتاق) جهت انجام معاينات تخصصي دانش آموزان با كليه لوازم و تجهيزات مورد نياز اختصاص داده شود.
تبصره : از درمانگاههاي دانش آموزي يا فرهنگيان و مراكز بهداشتي درماني نيز مي توان به عنوان پايگاههاي سلامت براي مدارس همجوار استفاده كرد.
ماده 30:
در هر مدرسه بايد به ازاء‌ هر دانش آموز 5/0 متر مربع فضاي سبز در نظر گرفته شود.
ماده 31:
به منظور جلوگيري از ايجاد گرد و غبار در محيط مدرسه ، محوطه مدرسه بايد با آسفالت يا بتون كف و نظاير آن مفروش گردد.
ماده 32:
كليه مراكــز آموزشی اعم از پيش¬دبستان، دبستان ، مدرسه راهنمايي ، دبيرستان و مراکز پيش دانشگاهی و مدارس فني و حــــــــرفه اي و كـــار و دانش مرتبط با آموزش و پرورش و امثال آن مشمول اين آيين نامه مي باشند. 
ماده 33:
اخذ صلاحيت بهداشتی جهت احداث و تأسيس مدرسه طبق قانون ماده 13 مواد خوردنی، آشاميدنی، آرايشی و بهداشتی از سوی مرکز سلامت محيط و کار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی لازم¬الاجرا است.
اين آيين نامه در 33 ماده و 25 تبصره در تاريخ..... به تأييد وزراي آموزش و پرورش و بهداشت ، درمان و آموزش پزشكی و رياست سازمان مديريت و برنامه ريزی کشور رسيد و اجراي آن توسط واحدهاي ذيربط آموزش و پرورش و نظارت بر حسن اجراي آن بر عهده واحدهاي بهداشتي آموزش و پرروش و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي است.

  مرتضي حاجي                حميدرضا برادران شرکاء                        دكتر مسعود پزشكيان

وزير آموزش و پرورش     رئيس سازمان مديريت و برنامه ريزی کشور   وزير بهداشت،درمان وآموزش پزشكي

 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------

 
صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو
درباره وبلاگ
این وبلاگ توسط میثم بزرگ زاده با حمایت و پشتیبانی مهندس بزرگ زاده در دیماه 87 طراحی گردید.

 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM


Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت